Het sluiten van de val
De vleesetende zonnedauw vangt actief z’n prooi. Maar in contrast tot de Venus vliegenvanger, reageert zonnedauw niet op aanraking of andere mechanische stimulatie. Nu laten Chinese onderzoekers zien dat een klein peptide, glutathion, hoogst waarschijnlijk afkomstig van de gevangen prooi, het signaal geeft om de val te sluiten.
Vleesetende planten zijn een beetje een buitenbeentje van de planten in dat ze dierlijke prooien vangen. Deze alternatieve manier van het verkrijgen van voedingstoffen zorgt ervoor dat deze planten op voedingsstofarme bodems kunnen leven. Vleesetende planten kunnen grofweg twee soorten vallen hebben, passieve, zoals die van de bekerplanten, en actieve zoals die van de Venus vliegenvanger en zonnedauw.
Zonnedauw heeft lange plakkerige haren of tentakels op hun bladeren. Hiermee kunnen ze insecten vangen. Na het vangen van een insect vouwt zonnedauw z’n blad over het gevangen insect en voorkomt daarmee dat deze wegloopt. Dit gebeurt allemaal erg langzaam vergeleken met het sluiten van de val van de Venus vliegenvanger. Na ongeveer een halfuur na het vangen van de vlieg op het plakkerige blad begint het blad te buigen. Pas na ongeveer zes uur is het blad volledig over het insect gevouwen.
Kleine peptide
Al een lange tijd is bekend dat dit sluiten van zonnedauws val niet het gevolg is van aanraking, maar het waarnemen van iets stikstofrijks. De vraag was wat. Als gevolg van de recente ontdekking dat glutathion en glutamine in niet-vleesetende planten betrokken zijn bij de verdediging tegen insecten vroegen de onderzoekers zich af of een soortgelijk mechanisme voor prooi detectie in zonnedauw zorgt.
Wanneer de onderzoekers stikstofrijke stoffen zoals geplette fruitvliegjes pasta of melk op zonnedauw bladeren plaatste dan sloten eerst de tentakels over de stikstofrijke stof, gevolgd door het vouwen van het blad. Vervolgens testte de onderzoekers het effect van individuele aminozuren en die van de drie aminozuur lange peptide glutathion. Alhoewel de individuele aminozuren niet voor het sluiten van de val zorgde, deed glutathion dat wel.
Om meer uit te vinden hoe glutathion de val sluit, blokkeerde de onderzoekers de productie van glutathion in zonnedauw planten. In die planten de hoeveelheid glutathion was flink minder. Daarnaast reageerde de vallen van die planten niet langer op geplette of levende fruitvliegjes. Alleen als de onderzoekers ook een glutathion voorloper bij de geplette fruitvliegjes deden sloot de val. Dit suggereert dat er een bepaalde lokale glutathion drempelwaarde dat moet worden overschreden om de val te sluiten.
Sluit ook de Venus vliegenvanger
Om uit te vinden of glutathion in vleesetende planten net zoals in niet-vleesetende planten ook calcium signalering activeert blokkeerde de onderzoekers de calcium signalering. De vallen van die planten reageerde niet of glutathion, geplette of levende fruitvliegjes. Dit suggereert dat calcium signalering zoals verwacht een rol speelt bij het sluiten van de val.
Als laatste checkte de onderzoekers of glutathion ook de vallen van andere vleesetende planten kon sluiten. Als eerste testte de onderzoekers de vallen van andere zonnedauw soorten. Die inderdaad net zoals de zonnedauw soort die gebruikt was voor deze studie reageerde. Vervolgens gingen de onderzoekers nog een stap verder en testte of glutathion ook de val van Venus vliegenvanger kon sluiten. Ook dit bleek het geval. Al was het niet het hapsnap sluiten zoals gezien als reactie wanneer een vlieg de trilhaartjes aanraakt. Maar meer een langzaam sluiten zoals bij de zonnedauw.
Samen suggereert dit dat vleesetende planten, die actief hun prooien vangen, de eeuwenoude insecten verdediging hergebruiken om hun prooien waar te nemen.
Literatuur
Rui Li et al., Glutathione induces trap closure for carnivory in Cape sundew. Sci. Adv. 12, eadz2809 (2026). https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adz2809
Plant en Zo 